( Kujtime për karikaturistin dhe humoristin shkodran Shtjefën Palushi)

Nga Ndue Lazri

Karikatura shqiptare dhe humori shkodran do të ishin të mangëta pa personalitetin krijues dhe gjenialitetin improvizues të Tefë Palushit. Kam qenë ende tepër i ri kur shikoja në faqet e revistës “Hosteni” karikaturat mjaft të bukura e domethënëse, me humor e ironi të mprehtë, të cilat mbanin në fund firmën “Tefa”. Pasi mbarova studimet, u emërova në Shkodër dhe një ndër njerëzit e parë që njoha ishte pikërisht Tefe Palushi.

Gazeta jonë kishte në faqen e fundit një rubrikë te titulluar “Këndi humoristik”, e cila në raste të Vitit tëRi e festash të veçanta zinte edhe tërë faqen. Një nga bashkëpunëtorët e parë (madje që në numrin e parë të gazetës “Jeta e re” e më i rregullti derisa u nda nga jeta, ishte pikërisht Tefë Palushi. Mijëra karikatura, njëra më e bukur se tjetra më ka qëlluar të botoj në atë rubrikë gjatë 16 viteve që punova në atë gazetë. E të tëra ishin krijime te mrekullueshme të Tefës. Më vonë edhe vëllai i tij, Paulini, u bë bashkëpunëtori ynë në fushën e karikaturës e të fotografisë. Ndërkohë Tefa si karikaturist ishte i shumëkërkuar edhe në organe të tjera te shtypit shqiptar, si “Hosteni”, “Drita”,”Ylli”, “Nëntori” e të tjera. Të tërë e kishin për nder ta kishin Tefën bashkëpunetor, i cili ishte kurdoherë tepër kërkues ndaj vetes për cilësinë e krijimeve dhe sillte gjithmonë diçka të re e origjinale.

Kur e takova Tefën për herë të parë, mbeta i befasuar. M’u duk sikur shkodranët po më bënin një shaka, kur më thanë që personi që kisha përballë ishte Tefa. Me një handikap shumë  të avancuar, ai mezi ecte rrugës e të dukej sikur nga çasti në çast do të binte. Kishte vështirësi në artikulimin e fjalëve aq sa të vinte keq tek e shikoje sa sforcohej. Duart i dridheshin papushim sa të dukej sikur çdo objekt që mbante në dorë do t’i binte. Por, si për çudi, sapo mbështeste bërrylin në tavolinë, dora e tij nuk dridhej më dhe ishte e aftë ta hiqte vijën aq të drejtë sa nuk kishte vizore që t’ja kalonte. Po kështu edhe vijat e lakuara i bënte më mirë se me kompas. Por forca e tij e vërtetë qëndronte në idetë që i vinin në kokë dhe tek origjinaliteti i paraqitjes së tyre me humor nëpërmjet karikaturës. Edhe stili i të vizatuarit ishte aq origjinal, sa edhe sikur të mos e vinte firmën në fund të krijimit, kuptohej që ishte dora e Tefës. Individualiteti i tij artistik ishte jashtëzakonisht i spikatur dhe i veçantë.  Ai kishte stilin e tij që s’mund të ngatërrohej, barazohej apo krahasohej me askënd tjeter. Padyshim mbetet një nga karikaturistët më të mëdhenj të artit shqiptar (në mos më i madhi, por këtë s’më takon mua ta them).

Tefa ishte i shquar edhe për humorin e tij në tavolinë, për batutat përherë të gatshme e befasuese, me një elegancë të pashoqe, si dhe për shumë barceleta kryevepra që i bëjnë nder humorit shkodran. Na qëllonte te uleshim shpesh herë në ish-klubin e shkrimtarëve në Shkodër. Tefës i pëlqente të pinte një gotë raki apo verë, pa e tepruar kurrë. Askush nuk mund të thote se e ka parë Tefën të dehur, qoftë edhe një herë të vetme. Kudo që hynte ai, në klubin e shkrimtarëve, në Kafen e Madhe, në turizmi etj. Ai pritej me gëzim jo vetëm nga kamerierët, por edhe nga njerëzit e tjerë që ishin në lokal, që e shoqëronin me buzëqeshje simpatie derisa ulej e tërë kohës që rrinte në lokal.  Aty në tavolinë me miq e kolegë, Tefa tregonte talentin e tij si bashkëbisedues i këndshëm, plot humor e batuta të papritura që na bënin ta mbushnim sallën me të qeshura. Rreth tavolinës ishim shpesh bashkë edhe me shkrimtarin e dramaturgun Fadil Kraja, shkrimtarin humorist Paulin Selimi, gazetarët Sandër Curri e Paulin Shtjefni etj.Në një nga këto mbrëmje ai u nxit e na bëri një karikaturë miqësore si çift mua dhe Zhanit, të cilën e ruajmë edhe sot me xhelozi ne arkivin familjar. Kishte raste që nga lokali spostoheshim ashtu si grup në shtëpinë tonë, ku pihej ndonjë gotë raki, luhej shah e shakatë vazhdonin shpesh deri në orët e para të mëngjesit. E epiqendra e humorit, prushi i tij i pashuar, ishte përherë Tefa.

Po shkruaj këtu nja dy batuta të këndshme të Tefës:

Kishte raste që në tavolinën e Tefës uleshin shumë njerëz, midis të cilëve kishte edhe nga ata që  përfitonin nga bujaria i tij. Tefa u porosiste nga një gotë e në fund pagante gjithnjë ai. Por shpejt e kuptoi që disa nga ata ishin tipa që i binin qylit. Një mbrëmje vajti ai në tavolinën e tyre e priti si do të silleshin. Asnjëri nuk porositi, por pinin vetëm cigare e prisnin të porosiste Tefa. Edhe ai u fut në lojën e tyre e nuk porosiste gjë, vetëm asistonte në pirjen e cigareve. Dikur, pasi u mërzit, u ngrit nga vendi dhe ju drejtua të pranishmeve: Kur do të mblidhemi ndonjë natë tjetër që të pimë cigare?

Një rast tjetër. Tefa ishte në Tiranë me grupin e delegatëve shkodranë në kongresin e shkrimtarëve e artistëve.

Tek holli i hotelit, dikush, për të ngacmuar Tefën i thotë:

Me kë dëshiron të të vemë në dhomë për të fjetur, me Tinka Kurtin apo me Fadil Krajën?

Dhe Tefa përgjigjet: Po qe puna për të fjetur, më mirë me Fadilin.

Në ato kohë kishte njerëz që krijonin edhe barcaleta (të konsideruara reaksionare) që i përhapnin duke thënë se i ka krijuar Tefa. Ky ishte një spekullim në emrin e tij që kishte një popullaritet të jashtëzakonshëm në mbarë vendin. Tefa bëhej nervoz dhe nervozizmin e tij e shprehte jo aq në faktin që ato barcaleta mund t’i nxirrnin telashe, por sepse ato nuk kishin brenda art. Sapo i dëgjonte Tefa, thoshte: “Do ta pranoja si timen, por kjo barcaletë nuk është as e bukur”. Pra, edhe në raste të tilla  ai ishte ekzigjent i cilësisë së humorit. Nuk e pranonte dhe nuk e gëlltiste humorin për humor apo humorin bajat.

NDUE  LAZRI

ME RASTIN E 70-VJETORIT TË THEMELIMIT

Nga Frank Shkreli*

Washington, D.C. — Në 70-vjetorin e themelimit të tij Zëri i Amerikës, një zë ky që njihet shumë mirë nga dëgjuesit dhe shikuesit shqiptarë kudo në trevat e kombit shqiptar në Ballkan po shikon drejt së ardhmes së tij.  Drejtori i Zërit të Amerikës, Zoti Dejvid Ensor tha me këtë rast se enti amerikan i transmetimeve ndërkombëtare që ai drejton është duke shikuar nga e ardhmja në mënyrë agresive me programe të reja, të cilat do të bëjnë që ky ent lajmesh dhe informacioni të mbetet gjithnjë një burim i rëndësishëm lajmesh për shoqëri të mbyllura, siç është Irani.

Duke folur para gazetarëve të Zërit të Amerikës në Uashington, Zoti Ensor përmendi disa programe dhe iniciativa të reja që do të ndërmarrë Zëri i Amerikës, përfshirë programin televiziv për Burmën, një video blog shumë popullor që shikohet nga më shumë se 7 milion veta në Kinë, zgjërimin e programeve televizive për Iranin dhe planet për një program televiziv drejtuar Rusisë.

Drejtori Zërit të Amerikës, Dejvid Ensor-foto

Zoti Ensor tha se Zëri i Amerikës, si transmetues i dikurshëm me famë i lajmeve gjatë luftës së ftohët “mbetet edhe sot aktual, ashtu siç ishte më 1 Shkurt, 1942, që  në të vërtetë është data e transmetimit të parë me valë të shkurtëra të Zërit të Amerikës drejtuar Gjermanisë.’’

I krijuar nga qeveria federale e Shteteve të Bashkuara në fillim të Luftës së Dytë Botërore, Zëri i Amerikës me dekada, sidomos gjatë Luftës së Ftohët të periudhës komuniste, është zhvilluar dhe zgjëruar në një organizatë globale transmetimesh të lajmeve e komenteve me media të ndryshme, radio, televizion dhe internet – duke transmetuar lajme në mënyrë të balancuar dhe  gjithëpërfshirse — për të cilat ky ent është i njohur, në dyzina gjuhë të ndryshme, përfshirë edhe shqip — e që sot llogaritet të tërheq mbi 141 milion, dëgjuesë, shikuesë e lexuesë çdo javë, anë e mbanë botës.

Nga transmetimi i parë i VOAs në gjermanisht, 70-vjetë më parë

Transmetimi i parë i Zërit të Amerikës, 70-vjetë më parë, drejtuar Gjermanisë naciste, vetëm disa javë pas sulmit japonez kundër Amerikës në Havai, përcaktoi tonin dhe karakterin e kësaj radioje me famë botërore për  vitet dhe dekadat e ardhëshme. Transmetimi i parë i Zërit të Amerikës, me 1 Shkurt, 1942 filloi me këto fjalë:

‘’Këtu ju flet një zë nga Amerika.’’ Transmetimi i parë me valë të shkurta vazhdoi duke u premtuar dëgjuesve se: “Lajmet mund të jenë të mira, ose lajmet mund të jenë të këqia. Ne do t’u themi të vërtetën.’’

Në foto (nga e majta në të djathte) Leka Zogu,Elez Biberaj dhe Frank Shkreli

Sipas një njoftimi të Zërit të Amerikës për median me rastin e 70-vjetorit, Drejtori i 28-tët i Zërit të Amerikës, Zoti Dejvid Ensor tha se enti që ai kryeson vazhdon të veprojë dhe të punojë në bazë të atij premtimi, 70-vjetë më parë, duke transmetuar të vërtetën, në mënnyrë objektive dhe gjithëpërfshirëse si atëherë dhe sot.

Puna e gazetarëve të Zërit të Amerikës në gjuhë të ndryshme, përfshirë edhe programin në gjuhën shqipe, drejtohet — mesa di unë si asnjë ent tjetër lajmesh në botë – nga një ligj i quajtur Karta e Zërit të Amerikës, një ligj ky që është nënshkruar nga ish-Presdienti Xherald Ford më 1976.  Sipas këtij ligji — “Zëri i Amerikës do të shërbejë pa përjashtim, si një burim i besueshëm dhe autoritativ lajmesh. Lajmet do të jenë të sakta, objektive dhe të gjithanshme. Zëri i Amerikës do të paraqesë Shtetet e Bashkuara në mënyrë të qartë dhe objektive dhe do të paraqesë gjithashtu debate e diskutime të përgjegjëshme të politikës amerikane.”

Gazetarët e Zërit të Amerikës varen gjithashtu edhe nga Kodi i Gazetarisë, e i cili përcakton standardet dhe praktikat për transmetimin e lajmeve të sakta, objektive si dhe përdorimin e burimeve të ndryshme, për të siguruar se përmbajtja e lajmeve është e saktë, e balancuar nga pikëpamja e mendimeve të ndryshme, si dhe duke paraqitur lajmin në kontekstin e duhur dhe në mënyrë të pa-anshme.  Megjithëse kishte filluar transmetimet më 1942, Zëri i Amerikës hodhi hapa të rëndësishëm për tu bërë transmetuesi kryesor i lajmeve vetëm gjatë 60-ave dhe 70-ave, ndërkohë që u zgjëruan programet në gjuhë të ndryshme dhe u vendosën qëndrat teknike transmetuese për ritransmetim, anë e mbanë botës.  U shtuan burimet njerëzore dhe financiare për mbledhjen dhe verifikimin e lajmeve dhe u rrit numëri i korrespondentëve që raportonin nga vendi i ngjarjes e nga të gjitha kontinentet e botës.  Kur më 1969, astronauti amerikan Neil Armstrong zbriti në Hënë, pothuaj 800-milion veta, anë e mbanë botës, ndëgjuan këtë lajm historik nga Zëri i Amerikës.  Nga pikpamja teknike, Zëri i Amerikës ishte i pari transmetues ndërkombëtar që më 1977 përdori satelitët për të transmetuar programet nga studiot në Uashington, fillimisht në ishullin Rodës të Greqisë, për programet e Zërit të Amerikës drejtuar Evropës dhe Lindjes së Mesme e më vonë nga vende të tjera strategjike.

Nga pikpamja programore, megjithëse nuk ka asnjë ent i një madhësie të tillë që nuk bën gabime, Zëri i Amerikës rriti kredibilitetin e tij në sytë e dëgjuesve me transmetimet objektive dhe të paanshëme gjatë dy ngjarjeve që kishin tronditur Shtetet e Bashkuara – lufta në Vjetnam dhe kriza kushtetutore, e njohur si skandali Uotergejt.  Lajmet dhe analizat në lidhje me këto ngjarje jo vetëm që u lavdëruan nga shtypi amerikan i kohës, por edhe nga dhjetëra mijëra dëgjuesë anë e mbanë botës të cilët shkruan letra për të shprehur admirimin e tyre për mbulimin objektiv dhe të gjithanshëm të këtyre ngjarjeve nga Zëri i Amerikës.

Gjatë gjithë periudhës së luftës së ftohët, programeve të Zërit të Amerikës u bëhej zhurmë nga sovjetikët dhe nga vendet e tjera satelite për të penguar penetrimin e tyre përtej perdes së hekurt. Shqipëria, me sa jam i informuar, nuk është përpjekur tu bëjë zhurmë programeve të Zërit të Amerikës, pasi si asnjë vend tjetër, regjimi hoxhist kishte në fuqi ligje që dënonin rëndë po të hetohej dikush se dëgjonte Zërin e Amerikës.

Në një përpjekje për të modernizuar programet dhe mjetet teknike transmetuese, në vitin 1983, ish-Presidenti Ronald Reagan rekomandoi një buxhet plan prej më shumë se një miliard dollarësh për modernizimin e Zërit të Amerikës, që ishte pjesë e strategjisë së tij për t’i bërë presion botës komuniste për ndryshime, e që çoi më në fund në rrëximin e Murit të Berlinit dhe në rënjen e komunizimit anë e mbanë Evropës Lindore dhe ish-Bashkimit Sovjetik. Rolin e Zërit të Amerikës në informimin e masave anë e mbanë Evropës gjatë 70 vjetëve të ekzistencës së tij, e kanë vlerësuar udhëheqsit amerikanë, si dhe udhëheqës dhe shumë ish-disidentë të njohur evropiano-lindor, përfshirë Vaclav Havel e Lek Valesa. Por ajo që ka më rëndësi është se programet e këtij enti i kanë vlerësuar dhe i vlerësojnë dëgjuesit dhe shikuesit e rregullt anë e mbanë botës, për objektivitetin dhe paanshmërinë. Lek Valesa ka thënë se nga këto transmetime “ne mësuam se si të mendojmë të pavarur dhe të lirë nga ato që na servireshin nga shhtypi zyrtar komunist i kohës.”

Edhe seksioni shqip i Zërit të Amerikës është pjesë e pandarë e kësaj tradite dhe historie krenare prej 70-vjetësh. Transmetimet shqip kanë filluar më 1943 për tu ndërprerë më 1945 dhe kanë rifilluar në vitin 1951 dhe vazhdojnë sot e kësaj dite.  Megjithëse një prej regjimeve komuniste më tronditës dhe më të errët të Evropës dhe botës, as Shqipëria nuk mund të mos prekej nga ndryshimet që kishin përfshirë Evropën nga fundi i 80-ave e fillimi i 90-ave. Nuk besoj se ka ndonjë njeri, brenda dhe jashtë Shqipërisë, që dyshon rolin e Zërit të Amerikës në gjuhen shqipe gjatë asaj periudhe të zhvillimeve në Shqipëri, dhe rolin e tij më vonë, para, gjatë dhe pas çlirimit të Kosovës, si edhe për informimin e të gjithë shqiptarëve në trojet e tyre dhe anë e mbanaë botës.  Nga ajo dritare kanë folur udhëheqsit e kombit shqiptarë dhe intelektualët më të dalluar nga të gjitha trojet, pa dallim. Ky grup heroik gazetarësh i seksionit shqip të Zërit të Amerikës, me të drejtë, u vlerësua para disa vitesh nga ish-Presidenti Moisiu për kontributin e dhënë në vendosjen e lirisë dhe të demokracisë në Shqipëri me një pllakë në shënjë mirënjohjeje. Shërbimi shqip i Zërit të Amerikës ka qenë dhe vazhdon të jetë një prej seksioneve “yje” të këtij enti botëror, duke tërhequr gjithnjë përqindje marramendëse shikuesish e dëgjuesish anë e mbanë trojeve shqiptare, bile edhe sot pas 20 vjetë demokracie.

Më në  fund, në këtë 70-vjetor të themelimit të Zërit të Amerikës dëshiroj të kujtoj miqët dhe ish-kolegët e mi, të cilët kanë punuar në seksionin shqip të Zërit të Amerikës gjatë 60-ave dhe 70-ave dhe me të cilët unë kam pasur nderin dhe privilegjin të punoj dhe nga të cilët — si shumë më i ri se ata — kam mësuar aq shumë,  por që fatkqesisht nuk janë më në këtë botë me ne.  Ata përfshijnë Xhevat Kallajxhiun e Talat Karagjozin nga Gjirokastra, Jozef Paskalin e Louis Priftin nga Kolonja,  Gaspër Kiçin e Ruzhdi Dacën nga Shkodra, Kleanth Mimën nga Durrësi, Lulë Vrionin nga Vlora dhe disa të tjerë që punonin me afate të shkurta. Emërat e këtyre ndoshta nuk njihen as nuk dëgjohen nga brezi i sotëm i shqiptarëve, por të cilët kanë merita të mëdha pasi ata mbajtën gjallë atë shërbim me dekada dhe nepërmjet valëve të Zërit të Amerikës,  u përpoqën të hidhnin pak dritë në terrin e burgut të komunizmit anë e mbanë trojeve shqiptare.

*Autori ka punuar për 30-vjetë për Zërin e Amerikës në detyra të ndryshme përfshirë shef i shërbimit shqip, nën-drejtor për ish-Bashkimin Sovjetik dhe drejtor i Zërit të Amerikës për Evropën.

Rona Nishliu do t

Fillimisht dua të të uroj për këtë sukses. E konsiderojmë sukses të të gjithëve këtu në Kosovë.

Rona: Faleminderit për mbështetjen dhe faleminderit  që më ftuat.

Rona, që në momentin e parë, kur u dëgjua kënga Suus, ngjalli shumë debate por, pavarësisht kësaj ne, këtu në Kosovë, nuk e kemi pritur cmimin duke pasur parasysh përvojën e mëhershme. Të kujtoj këtu rastin e këngës “Flakaresha” ose rastin e Flaka Krelanit dhe Doruntina Bishës. Por mrekullia ndodhi dhe ti u shpalle fituese e Festivalit Jubilar në TVSH!

Rona: Më vjen mirë që e vlerësoni si një fitore të të gjithëve

në Kosovë. Është hera e parë që një ekip komplet kosovar fiton në Festivalin

e Radio Televizionit Shqiptar. E dimë cfarë ka qenë eksperienca jonë në vitet

paraprake. Megjithatë unë mendova që kjo nuk duhet të më privonte nga dëshira

për t’u paraqitur në këtë festival, madje pa ambicjen më të vogël për të triumfuar!

Ishte edicioni I 50 I Festivalit, një festival jashtëzakonisht prestigjioz I cili e dimë

cfarë rëndësie ka patur për kulturën tonë. Desha patjetër të jem së bashku me

Florentin në këtë edicion jubile, kemi besuar fuqimisht në materialin me të cilin

mendonim të prezantoheshim. Atë moment për ne nuk ishte fare e rëndësishme a do

të vlerësoheshim a jo! Pra, besonim fuqimisht për vlerat që kishte ky material. Pastaj,

vlerësimi mund të cilësohet si dicka subjective megjithatë jo gjithëherë kënga më

meritore mund të fitojë, kjo ndodh cdokund në botë.

Gëzimi duhet të ketë qenë I madh. Si arrite ta menaxhosh atë moment?

Rona: Isha e mpirë të të them të drejtën sepse garës nuk iu futëm me ambicjen për të

fituar, ishte krejtësisht befasi mirëpo befasi jashtëzakonisht e bukur. Në të njejtën

kohë ishte një miks ndjenjash për përgjegjësinë. Në momentin kur kuptova që unë

isha triumfuese në këtë edicion…

Cili ka qenë ai moment kur ti vec fillove të besosh se mund të jesh fituesja e këtij

edicioni jubilar të Festivalit dhe do të përfaqësosh shqiptarët  në Eurovizion?

Rona: Me thënë të drejtën unë edhe sot e kam të vështirë ta besoj dhe nuk mund ta them

saktësisht kur fillova të besoj në këtë! Vazhdoj të jem e emocionuar. Përgjegjësia

është jashtëzakonisht e madhe për vetë faktin, sic e thatë edhe ju, jo vetëm

Shqipërinë por të gjithë shqiptarët kudo që janë kë këtë contest europian. Një

ndjenjë e jashtëzakonshme. Në pozitën time besoj do të donte të ishte shumëkush

prej muzikantëve nga Kosova dhe jo vetëm.

Për këngën po flasin në superlativ profesionistët. Madje shumë kë e ka lënë

pa fjalë, potenca e zërit dhe interpretimi!

Rona: Motoja ime është kjo: Natyrisht jam ndjerë shumë mirë kur kam marrë vlerësime në

superlativ nga profesionistët më të dëshmuar të skenës muzikore, jo vetëm në

Kosovë por edhe në Shqipëri, sepse kjo këngë ngjalli debate të jashtëzakonshme

duke filluar nga ato të forumeve që janë të njerëzve të zakonshëm e të thjeshtë e

deri te profesionistët, ndanë pakë minuta nga koha e tyre jashtëzakonisht e vlefshme

për të shkruar ca rreshta për këngën Suus. Për mua ishte nder I vacant, madje më

shumë se cmimi dhe përfaqësimi në Eurosong.

Por, aty -këtu ka pasur edhe  ndonjë koment jo fort i favorshëm.

Rona: Jam shumë e hapur edhe për kritikat negative sepse ato më japin një këndvështrim tjetër

se në cfarë duhet të fokusohem më tutje. E vërteta është se momentalisht nuk kam

shumë kohë t’I dedikohem secilës në vecanti për arësye se së bashku me ekipin

kemi një rrugë shumë të gjatë për të mbërritur deri te prezantimi jonë final. Nëse

tani unë ndalem dhe lexoj cdo gjë që shkruhet kjo do të thotë që unë nuk do të

mund t’I dedikoj kohë përgatitjeve të mia të cilat në këtë moment duhet të jenë

primare.

Uroj që të të lënë të qetë në mënyrë që të punosh sa më shumë dhe të

përfaqësohemi sa më denjësisht në Eurovizion.

Rona: Por edhe vëmendja e tyre mua ma shton përgjegjësinë dhe më bënë më të

vëmendshme për detyrën që kam sepse është një komb I tërë, gjithë ata shqiptarë

gjithandej po harxhojnë kohën e tyre për të dhënë një koment cfarëdoqoftë ai.

Prandaj faleminderit dhe uroj ta kem mbështetjen dhe vëmendjen e tyre deri në

momentin e fundit.

Përvec se jeni duke punuar në shkurtimin e këngës, cfarë tjetër ju ka mbetur për të bërë?

Rona: Nuk është vetëm verzioni I këngës në tre minuta, shkurtimi në tre minuta,

për të arritur të jetë njëlloj efektive sikur ajo që u pa në RTSH, e që në fakt kishte 1

minut e 4 sekonda më shumë se sa kjo që duhet të prezantohet atje nevoitet shumë

përqëndrim edhe fokusim për të përzgjedhur cka është më e mira pa humbur

kontekstin edhe thelbin e tregimit e muzikalitetit të saj. Pastaj kemi përgjegjësi para

publikut për të sjellë një videoklip I cili do të viziualizonte sa më saktësisht atë që

ne kemi dashur të themi përmes kësaj kënge. Ne e dimë, jemi dëshmitarë të asaj që

Shqipëria ka prezantuar këngëtarë dhe këngë shumë të bukura unë personalisht I

kam mbështetur të gjithë.por nuk ka paraqitur ndoshta videoklipe të arrira të cilat

kanë mbështetur këtë punë. Ne në këtë moment besoj që duhet të fokusohemi edhe

te ky dimension me të cilin ne nuk u paraqitëm me maksimumin tonë pavarësisht që

ten e bëhet një punë e jashtëzakonshme sin ë Shqipëria ashtu edhe në Kosovë.

Prandaj jemi duke pasur kujdes të jashtëzakonshëm në këtë pikë. Pastaj kemi edhe

xhirimin televiziv I cili do të shërbejë për performancën në Eurosong, kemi

promovimin e këngës , kemi shumë gjëra para vetës dhe është e pamundur që të

fokusohem në cdo koment të mundshëm. Megjithatë po bëj përpjekje me aq sa kam

kohë dhe mundësi që t’I lexoj ose të porosis të tjerët të m’I transmetojnë ato mua I

pranoj të gjitha me zemërgjërësi. I falënderoj të gjithë për vëmendjen dhe kohën

që ia dedikojnë këngës Suus.

Rona, muzika është gjuhë universale megjithatë mua më intereson të di në c’gjuhë

do të këndohet kënga?

Rona: Më vjen mirë që e thatë këtë që muzika është gjuhë universale dhe se kënga nuk

ka rëndësi a do të përkthehet apo nuk do të përkthehet, ma tha këtë edhe zonja e

nderuar Liliana Cacolli e cila publikisht më ka mbështetur. Unë mendoj që kënga

me gjithë muzikalitetin dhe interpretimin tim flet mjaft. Do të bëj të pamundurën

që kënga të këndohet në shqip. Ajo automatikisht lë të kuptohet se për cfarë

gjendje shpirtërore je duke kënduar dhe interpretuar.Është ëndërr e imja dhe e të

gjithë shqiptarëve të cilët po më mbështesin në këto momente, e gjithë atyre që

dëshironin që edhe në edicionet e kaluara të Eurosongut të këndohet shqip sepse

shumë pakë u këndua shqip në Eurosong. Besoj që është një moment ideal që një

këngëtare nga Kosova që përfaqëson Shqipërinë të këndojë shqip në Baku për

shumë arësye.

Më shumë po rrini në Tiranë apo në Prishtinë?

Rona: E kam të vështirë të them se ku! Nuk kam tani për tani adresë të saktë. Herë këtu

e herë atje.Gjatë gjithë kohës po lëviz. Mars dhe prill do të jem e përqëndruar për

përgatitje në Tiranë .

Vitin e kaluar, gjatë verës, unë kam intervistuar etnomuzikologen amerikane prof.dr.

Jane Shugarman. Ajo ka thënë, mes tjerash se “ industria kosovare mund të jetë më e përshtatshme për Eurovizion…”  Ti ke koment për këtë? Unë shpresoj dhe uroj të dalin fjalët e profesoreshës Shugarman!

Rona: Karshi profesionistëve të tillë unë e ndjej veten shumë të vogël për të komentuar.

Më vjen mirë që sivjet ka qëlluar që Festivali I RTSH-së ia ka besuar përfaqësimin

një ekipi nga Kosova dhe besoj që ne do të bëjmë më të mirën tonë për një

përfaqësim sa më të denjë, pastaj si do të vlerësohet atje dhe cka do të ndodhë

më tutje ajo nuk është në dorën tonë por, jam shumë e sigurt, ju siguroj juve dhe të

gjithëve për nga kualiteti I performancës gjetja e saj kohore e momentit dhe rrethanave

në të cilat ne po jetojmë, pasqyrimi I asaj që ne në të vërtetë jemi, do të jetë më

I duhuri. Të paktën ne si ekip do të mundohemi ta bëjmë më të mirën për të

dëshmuar se jemi duke jetuar në vitin 2012.

Në Azerbejxhan duhet të udhëtosh me pasaportën shqiptare. E ke marrë atë?

Rona: Kjo është një cështje teknike që duhet të zgjidhet nga organizatori, ata të cilët

besuan se unë mund ta përfaqësoj Shqipërinë në këtë garë. Nuk jam shumë

e preokupuar me këtë gjë por besoj që kjo nuk duhet të jetë një ndalesë e

përfaqësimit të Shqipërisë atje.

Rona, ke arrirë atë që ke dashur në karrierë deri tani?

Rona: Unë e ndjej veten të arrirë në qëllimin tim. Me këtë moshë që kam, me kaq pakë krijimtari që kam prapa vetes por, me ambicjen për të qenë prezente me gjëra me peshë të cilat do t’I rezistojnë

kohës, unë besoj që shumë kush do të dëshironte të ishte në pozitën time.

Eurovizioni është një portë shumë e rënsdësishme. Mund të të happen mundësi të

reja . Ke filluar të mendosh, I ke dhënë vetes liri të bësh plane për më tutje?

Rona: Mase do të jetë kjo një mundësi për mua në kuptimin që dikush mund të më shohë,

mund të besojë në mua, kësaj nuk I dihet. Kjo është e ndërlidhur shumë edhe me

fatin, nuk di jo! Le t’ia lëmë kohës dhe fatit se cfarë kanë vendosur për mua. Unë do

të mundohem që në këtë përgatitje t’imen unë të jap maksimumin e pastaj puna e

sinqertë dhe me shumë dashuri unë kam besuar se do të vlerësohet dhe ja u vlerësua

në këtë edicion të Festivalit në RTSH. Tani nuk është se po mendoj shumë për

rezultatet në këtë moment mua më takon të punoj për hirë të atyre që më besuan.

Rona desha të të pyes edhe dicka: Si e kanë pritur kolegët këngëtarë vendimin e jurisë?

Rona: Jashtëzakonisht mirë, ka qenë një mbështetje shumë e fuqishme, ka pasur kolegë

të cilët më kanë mbështetur edhe përmes rrjeteve sociale. Kam pasur mbështetje të

plotë si nga kolegët e mi në Kosovë ashtu edhe nga ata në Shqipëri duke u nisur nga

dy shoqet dhe koleget e mia Vesa dhe Teuta, pastaj Eliza Hoxha që më ka mbështetur

fort pastaj Rosela Gjylbegu e cila ishte ndër të parat që më besoi në këtë këngë,

pastaj Besa Kokdhima, e edhe vetë konkurrentët si ta zëmë Hersiana Matmuja që

për mua ishte një vocal I shkëlqyer që nuk e kasha dëgjuar, merrte pjesë me një

këngë të një kompozitori të dëshmuar, Shpëtim Kushta, pastaj Elhajda dani, një

zë jashtëzakonisht I vlerësuar në Shqipëri, Elton Deda I cili më ka përkrahur që në

momentet e para, të gjithë thonin se ishin të befasuar me paraqitjen e ekipit tonë në

këtë edicion. Dua ta përmend se kasha një mbështetje dhe një besim nga orkestra e

RTSH-se, do të ndihesha keq pot a harroja. Ata janë shumë të rëndësishë dhe më

vjen keq që nuk do të udhëtojnë bashkë me mua. Ata kanë dhënë maksimumin e

tyre dhe më kanë reflektuar energji të jashtëzakonshme.

Ke marrë urim nga presidentja dhe kryeministri jonë?

Rona: Jo jo! Kam marrë urim nga Ministri I Kulturës, z. Memli Krasniqi, edhe nga Ministri I

Kulturës I Shqipërisë madje, kemi pasur një takim joformal I cili na ka uruar.

Një kuriozitet : Një ish fituese e Eurovizionit, Dana Rosemary Scallon- tani 60 vjecare ,

vitin e kaluar ka kandiduar per poziten e presidentes se Irlandes! Ke plane te

tilla ti, ku I dihet ajo nuk po heq dore. Per here te pare ka garuar ne zgjedhjet

presidenciale te 1997 dhe ka dale e treta!

Rona: Cfarë guximi! Unë nuk e shoh veten në politikë. Definitivisht jo.

Faleminderit shumë Rona që, përkundër angazhimeve të shumta iu përgjigje ftesës për intervistë!

Rona: Faleminderit shumë juve për mbështetjen dhe përkrahjen! Ky është motivi më I madh që mund ta kem. Dhe, e dua me gjithë zemër në këto momente jashtëzakonisht të rëndësishme të

parapërgatitjeve. Kjo më shtynë që të punoj edhe më intenzivisht. Faleminderit shumë për

vëmendjen që I kushtoni këtij përfaqësimi. Uroj ta kem mbështetjen tuaj deri në fund.

Flora Durmishi

Janar, 2012

Në dy dekadat e fundit konfliktet territoriale në zonën e ish-Jugosllavisë janë zgjidhur me tërheqjen e kufijve, gjë që rrallë ka ndodhur pa dhunë, vlerëson analiza.

Sipas saj, vendi ku harta politike ka mundësi të rishikohet është trekëndëshi i përbërë nga Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia. Kjo zonë dominohet kryesisht nga popullsia shqiptare, shumica e të cilës kërkon bashkimin në një shtet të vetëm. Kështu, nga një sondazh i kryer në vitin 2010 rezulton se: 81 për qind e popullsisë shqiptare në Kosovë kërkon një Shqipëri të Madhe, në Maqedoni të njëjtën gjë e kërkon 66 për qind e shqiptarëve dhe në Shqipëri 63 për qind.

Në vitin 2009, thuhet në web site-n e SWP, ambasadori amerikan në Tiranë u përpoq të bindte kryeministrin Sali Berisha që të largonte idenë e Shqipërisë së Madhe.

Por, lëvizja Vetëvendosje, forca e tretë parlamentare në Kosovë dhe që po përhapet me shpejtësi, ka ringjallur idenë në radhët e kombit shqiptar në Ballkan, duke e vendosur atë në majë të prioriteteve të saj. Gjithashtu, edhe serbët e Kosovës refuzojnë të jenë pakicë në një shtet me shumicë shqiptare, gjë që sipas SWP, bën më të fortë hipotezën për një rishikim të kufijve në Ballkan.

Shpërthimi i një konflikti të ri etno-politik do të godiste në zemër Evropën jug-lindore dhe investimet që Shtetet e Bashkuara dhe vendet e Evropës perëndimore kanë bërë atje.

Vendet e Ballkanit perëndimor janë të kufizuara nga vendet anëtare të BE, kështu që cdo destabilitet në to do të kishte impakt edhe në vendet fqinje, kryesisht në formën e emigracionit. Për rrjedhojë, qëndrimet e ndryshme politike mes Shteteve të Bashkuara dhe Evropës perëndimore për Ballkanin me shumë mundësi do të ridalin në sipërfaqe.

Nga ana tjetër, pesë vendet anëtare të BE që nuk e kanë njohur ende pavarësinë e Kosovës nuk po japin shenja për një ndryshim të qëndrimit të tyre. Gjithashtu, përballjet e Kinës dhe Rusisë me Perëndimin për politikat e fundit në Ballkan, që nuk janë harruar, ka shumë mundësi që të rishfaqen në arenën ndërkombëtare, vlerëson më tej analiza./Gazeta Express?

Alexander Nazaryan, New York Daily News

“Vetëm në Rusi respektohet poezia-njerëzit vriten për të”, tha poeti Osip Mandelstam, që u bë viktimë e parashikimit të vet morbid në vitin 1938, kur u dërgua të vdiste në një kamp-burg sovjetik pasi shkroi vargje kritike për Stalinin. Dhe ndërkohë që na pëlqen ta mbipërdorim atë vargun e vjetër të Percy Bysshe Shelley-t rreth poetëve, dhe shkrimtarëve në përgjithësi, si ‘ligjvënësit e fshehtë të botës’, letërsia këtu (në Amerikë) për nga fuqia as nuk i afrohet pushtetit që ka pasur në Bashkimin Sovjetik.

Askush, në fund të fundit, nuk do ta dërgojë Alice Walker-in në Alaskë nëse shan republikanët. Është pikërisht pse boja dhe gjaku përzihen lirshëm në Rusi, që u shqetësova kur lexova rreth propozimit të fundit të kryeministrit rus Vladimir Putin, shpallur në një gazetë, ku kërkohej bashkimi i rusëve përmes një standardi letrar të përbashkët.

Sugjerimi i Putinit vinte përmes një sprove prej disa mijëra fjalësh, vetëm njëri prej gurëve në fushatën e tij për të marrë një mandat të tretë si President i Rusisë në zgjedhjet, pothuajse të paravendosura, e 4 marsit. Ai ka thënë dhe shkruar shumë gjëra të tjera të tmerrshme; vazhdimisht kërcënon; përqesh dhe shan ata të cilët nuk i pëlqen apo kupton. Por teoria e tij e unitetit kulturor përmes letërsisë është më kërcënuesja ndër të gjitha. Kjo pasi është një rregull i historisë që vetëm tiranët janë të interesuar në çka lexojnë nënshtetasit e tyre.

Shumica e esesë së gjatë deri në mërzitje, të titulluar “Rusia: çështja e etnicitetit” është huazuar pa turp nga ligjërata e një demagogu, duke pozicionuar një Perëndim konfuz (kazani shkrirës i asimilimit është bërë shumë i paqëndrueshëm) kundër një Rusie që pothuajse u shkatërrua, jo nga komunizmi, por nga rënia eventuale e Bashkimit Sovjetik (Rusia nuk u shua, edhe kur institucioni i shtetit u dobësua në kulm).

Çfarë e ka lejuar kombin të mbijetojë përmes këtyre ndryshimeve kataklizmike? Përgjigjja e Putinit: “Populli rus dhe kultura ruse janë thelbi, lënda që e mban bashkë këtë qytetërim unik”. Këshilla e tij për të gjithë ata armenë apo taxhikë që jetojnë në vendin e tij është të bëhen më shumë rusë, pasi “ky lloj identiteti qytetërues është bazuar në ruajtjen e dominancës së kulturës ruse”.

Nëse nuk frikësoheni nga kjo, ju sugjeroj të dëgjoni një prej fjalimeve të Hitlerit. Zëvendësoni Russki narod me Volksdeutsche dhe u del e njëjta gjë. Dhe tani Putini kërkon të ruajë “dominancën e kulturës ruse” me një listë leximesh. Përpunim social nëpërmjet letërsisë së mandatuar nga shteti: asgjë tjetër nga arsenali i Putinit nuk ka qenë kaq sovjetike.

“Le të bëjmë një anketim të 100 figurave më me ndikim të kulturës sonë dhe të hartojmë një listë prej 100 librash që çdo nxënës shkolle në Rusi duhet të lexojë”, shkruan ai.

Terapia kulturore nuk ka qenë kurrë delikate në Rusi; as nën car Nikollën I, “Seksioni i Tretë” i të cilit kishte si qëllim zbatimin e censurës perandorake; as nën Putinin, kur grupi hitlerian i të rinjve, “Të ecim së bashku”, dogji kopje të një romani në Moskë në vitin 2003.

Fasada e klasifikimit të shkrimtarëve në Rusi ka të bëjë me përpjekjen për t’u mbyllur gojën atyre; qoftë në rastin e Dostojevskit në katakombe, apo Sollzhenicinit në Gulag. Putini, amator i historisë, e di këtë. Ai di gjithashtu se ‘strategjia e tij e patriotizmit qytetar’ do t’i kërkojë promovimin e disa librave dhe ndalimin e disa të tjerëve.

Librat që do përfitojnë nga politika e re kulturore e Putinit me siguri do të përfshijnë hedhurina të epokës sovjetike, të shtypura në shumicë nga aktivistët e Lidhjes së Shkrimtarëve, ku himnizohej ekzistenca mjerane e bashkatdhetarëve të tyre-nëse dikush ka një dacha në Krime, do i duhet të shkruajë diçka, në fund të fundit.

Që tani ai ka përfolur shkrimtarë si Boris Akunin dhe Edvard Limonov për prirjet e tyre politike anti-autoritariane; siç, ish-spiuni i paimagjinatë i KGB-së, nuk ka durim as për futuristët e llojit të Tatyana Tolstayas apo Victor Pelevinit.

Në vend të tyre prit rikthimin e veprave të tilla si “Doni i qetë” të Mikhail Shollohovit, ku i thuret himn jetës rurale ruse. Pat fituar çmimin ‘Stalin’ në vitin 1941 dhe ‘Nobelin’ në vitin 1965, pavarësisht fakteve të forta se Shollohovi nuk ishte autori i librit dhe, çka është më e rëndësishme, se është aq i lidhur me realitetin sa edhe “Harry Potter”.

Putini ka thënë gjithashtu se pëlqen tregimet e Mikhail Prishvinit, që cila nuk është më shumë se himnizim sipërfaqësor i natyrës së bollshme ruse (e njëjta natyrë që Putini dhe sejmenët e tij e kanë shitur te prurësi më i parë në dekadën e fundit).

Në esenë e tij rreth rëndësisë së kulturës, Putini citon edhe filozofin sllavofil Ivan Ilyin, për të përshkruar “karakterin shumëkombësh të shtetit të vjetër rus”. Me gjasë, së shpejti ky autor do të jetë duke u lexuar nëpër shkolla nga Moska në Shën Pjetërburg.

Frrok Çupi

Ngjarja e fundit që ndodhi mbrëmë në Egjipt si dhe lajmet nga Rusia të bëjnë të mendosh se a mos vallë do të ketë të përbashkët mes këtyre dy shteteve. Mbrëmë, rreth 100 tifozë , lojtarë dhe policë mbetën të vdekur në një përleshje pas një ndeshjeje futbolli. Megjithëse janë zhvilluar edhe zgjedhjet e reja post- Mubarak dhe ka fituar “Vëllazëria Myslimane”. Po në Moskë, ku po zhvillohen protesta kundër Putin, vallë do të ketë të përbashkëta tragjike?…

Pak më tej:

A kanë lidhje ngjarjet e Rusisë me “pranverën Arabe” që nisi fiks një vit më parë në Egjipt?… Ca i afrohen, ndërsa disa të tjerë i largohen shumë kësaj pyetje, e cila duket dramatike. Disa mendojnë se “nuk ka asgjë të përbashkët”. Edhe njëra, edhe tjetra palë kanë të drejtë, deri tani. Por ndoshta duhet menduar më gjatë dhe në detaje. Në detaje, të paktën deri në pikën që nuk mund të presim të kemi egjiptianë në Moskë, ose që presidenti i Rusisë të quhet Mubarak. Dje, më në fund, një grup i madh protestuesish, u shfaqen në muret e Kremlinit, mu përballë selisë së Carëve, Leninit dhe Putinit, ku shpalosën një banderolë njëqind e ca metra katrorë dhe shkruanin “Putin, ik!”. Këtu qëndron çështja: Putin do të largohet, apo do të vijë si president i Federatës Ruse më 4 mars? Apo do të vijë duke krijuar dobësinë e ikjes?

Përsëri pyetja se cila është e përbashkët mes gjigandit të Lindjes së Mesme dhe gjigandit Rusi. Të dy vendet, padyshim, kanë histori rreptësishtë të ndryshme. Por sipas analistëve perëndimorë, të dy vendet kanë të përbashkët një gjë: Politika në të dy vendet njësoj nuk ka shpërthyer për shkak të ndonjë ideologjie të veçantë apo të përpunuar, por për shkak të disa emocioneve njerëzore. Nuk e mbani mend si nisi në Kajro?… Sigurisht. Ja pikërisht kështu po ziejnë emocionet në një dimër në temperaturë nën njëzet gradë celsius në Moskë. Sigurisht, edhe këta kanë gjetur të njëjtën “kapele” për lëvizjen e tyre emocionale, njësoj si në Kajro: “Drejtësi e dinjitet”. Protestuesit edhe në Moskë mendojnë se njerëzit mund ta durojnë urinë, varfërinë, denigrimin ekonomik, por në qoftë se i vë në rolin e maçokut që mund ta kalojnë herë njëri herë tjetri lider, atëherë këtë nuk e durojnë (!). Në Egjipt kishin hapur fjalën se në vend të Mubarak do të vinte i biri, ndërsa në Moskë në vend të Medvedev- vjen Putin. Kjo është përralla politike, njësoj.

Çfarë është ndryshe?

Kryeministri Putin, sigurisht ka arritje të dukshme. Kjo është pika që nuk e bashkon me Egjiptin. Gjatë mandatit të parë, si president, Putin stabilizoi Rusinë dhe nuk e lejoji që të shembet përdhe. Por ndërkohë Putin mundi të kuronte që nga larg një gjendje qytetëse për një klasë të mesme qytetarësh rus, e cila është shtresa më e gjerë qytetare në Rusi. Sigurisht, kjo nuk u arrit duke përkëdhelur “zotin”, por duke përdorur kamxhikun kundër korrupsionit dhe duke përdorur mirë eksportin e naftës e gazit. Klasa e mesme u krijua si klasë profesionistësh dhe sipërmarrësish, që tani përbëjnë bazën e votuesve në favor të Putin. Analistë rusë e kanë konsideruar këtë “klasën e parë moderne e indipendente” të Rusisë.

Atëherë nga kush udhëhiqen protestat anti- Putin?

Jo si në Egjipt, që thuhet se klasat e shtypura dhe lëvizjet fetare e organizuan… Protestat anti- Putin nuk mbushen nga të papunët. Analistë i kanë përshkruar njerëzit e protestës si njerëz “të shkathët që bëjnë atë që ndiejnë”, kategori e vogël që gjendet kudo në një botë post- diktaturë. Këta tani po thërrasin se “nuk jemi mace”. Edhe kjo është një diferencë mes Egjiptit e Rusisë.

Sidoqoftë, edhe pse gjenden apo nuk gjenden linja paralele mes Egjiptit e Rusisë, një gjë është e qartë: Në Rusi është kthyer politika; tani këtu do të bëhet politikë. Me siguri, zoti Putin do të fitojë më 4 Mars si President i Rusisë, por në një shteg të ngushtë e të dobët. Edhe kjo është një supermaci ndaj ngjarjeve në Egjipt: Rusia do të ketë një president të dobët, ndërsa politika egjiptiane pas Mubarak erdhi me një “fuqi dhe arrogancë të madhe”. Kjo ishte e keqja… Tani po ndodh që në një ndeshje futbolli vriten 100 vetë…

Edhe kjo vjen në favor të zgjedhjes së zotit Putin me datë 4 Mars.

Avionë pa pilot mbi Irak

Marrëdhëniet e SHBA-ve me Irakun janë nën kërcënim nga avionët pa pilotë amerikanë. Pushtetarët në Irak pohojnë se aparatet zbulues po fluturojnë pa leje në territorin e vendit të tyre dhe kjo kërcënon jo vetëm sigurinë e qytetarëve, por edhe sovranitetin shtetëror të Irakut.

Si lindi mafia në Siçili nga feudalët mesjetarë, si u kthye më pas në “Cosa Nostra”.

Cilat janë 20 familjet mafioze më të mëdha në botë, kodi i nderit për anëtarët e “Cosa Nostra”-s dhe formula e betimit të mafiozëve dhe struktura e tyre.
Pse Toto Riina është bosi i madh i “Cosa Nostra”-s, historia e Falkones dhe Borselinit, dy miqtë që u ekzekutuan nga mafia.
Këto e shumë të tjera në një suplement të jashtëzakonshëm në 5 faqe për mafian.

Mafia është një term shumë i përhapur në botë për të përkufizuar organizata kriminale. Analizat moderne të këtij fenomeni e cilësojnë mafinë si “organizatë pushteti”, duke vëne në dukje se ekzistenca e saj nuk varet nga të ardhurat e shumta nga veprimtaritë e saj ilegale, por nga bashkëpunëtorët që kanë pozita në institucione të ndryshëm shtetërore sidomos politikanë.

Etimologjia e emrit

Termi mafia u përdor fillimisht Sicili për të përkufizuar organizatën “Cosa Nostra”. Mendohet se fjala mafia mund të ketë disa origjina etimologjike: Ndoshta vjen nga fjala arabe Ma-Hias që do të thotë “fortësi”, duke e lidhur me fuqinë e anëtareve të kësaj organizatë. Një hipotezë tjetër është prejardhja nga fjala arabe mu’afak, “mbrojtje ndaj te dobëtit”, ndërsa prejardhja më e mundshme e kësaj fjale mendohet te jeta nga dialekti toskan ku fjala “maffia” do te thotë “mjerim”.

Sipas Xhuzepe Pitrè, një prej historianeve më të shquar italianë të traditës popullore, termi mafia ka qenë shumë i përhapur në zhargonin e një pjesë të Palermos dhe ishte sinonim i bukurisë dhe trimërisë.

Për herë të parë fjala mafia ka hyre zyrtarisht në fjalorin italian në 1863, kur regjisoret di Giuseppe Rizzotto e Gaetano Mosca vunë në skene “Mafiusi di la Vikaria”, një dramë që u përkthye në italisht, në gjuhën napolitane duke mundësuar kështu përhapjen e këtij termi në të gjithë territorin italian.

Në dramën e sipërpërmendur kamorristi, ishte një “burrë nderi”, që hynte në një organizatë për të pasur më shumë pushtet dhe superioritet. Mafia përmendet për herë të parë në prill të 1965 në një dokument zyrtar të nënshkruar nga prefekti i Palermos në atë kohë, Filippo Gualtiero.

Që nga ajo kohë kjo fjalë vazhdoi të hasej gjithnjë e më shumë në fjalorin e përditshëm dhe dokumenta të ndryshëm zyrtare. Shpesh Mafia shoqërohej nga një përkufizimi i shkurtër “organizatë kriminale” me rrënje të thella në shoqërinë siciliane.

Mafia përshtat sjellje të bazuara nga një model të ekonomisë së shteti por është paralele dhe e nen. Organizatat mafiozen nxjerrin fitime të mëdha ekonomike duke ushtruar veprimtari të jashtëligjshme si: trafik, falsifikime, kontrabande dhe prostitucioni.

Organizatat Mafioze

Disa nga organizatat mafioze që veprojnë në Itali janë :

Cosa Nostra – Si çili

Është themeluar në fillim të shekullit XVI megjithatë lindja e kësaj organizatë i atribuohet viteve të Luftës së Dytë Botërore kur amerikanët ndihmuan ringritjen e Mafie-s në Si çili. Shumë bossë italo-amerikanë, të burgosur në SHBA (si Lucky Luciano e Vito Genovese sa për të thënë ndonjë emër), u kontaktuan nga CIA, dhe u lanë të lirë në mënyrë që ti siguronin mbështetje në Itali aleatëve. Sipas disa të dhënave më të fundit nga ‘Eurispes rezulton se Cosa Nostra fiton çdo vit 8 milion euro nga trafiku i drogës, 2.841 milion nga investimet për pastrim parash, 176 milioni nga prostitucioni, 1.549 milioni trafiku i armëve dhe 351 milioni nga gjobëvëniet duke pasur në total një xhirim paraje prej 13 miliardë euro.

Camorra-Napoli

Kjo organizate është themeluar nga mesi shek XVI. Fjala Camorra dikur kishte kuptimin e një takse që paguhej nga pronarët e lokaleve për të siguruar mbrojte. Me këtë përkufizim rezulton dhe në dokumentet e para ku kjo fjalë është hasur. Këto të dhëna i përkasin Mbretërisë së Napolit dhe datojnë 1735. La Camorra aktualisht vepron në 111 vende (përfshirë këtu qytete dhe provinca), struktura e saj është e ngjashme me atë të Cosa Nostra ku çdo familje zotëron një zonë të caktuar. Sipas disa të dhënave më të fundit nga “Eurispes” rezulton se çdo vit Camorra fiton 7.230 milion euro nga trafiku i drogës, 2.582 milion nga investimet për pastrim parash, 258 milioni nga prostitucioni, 2.066 milioni trafiku i armeve dhe 362 milioni nga gjobëveniet duke pasur në total një xhirim paraje prej 12,5 miliard euro.

Përveç Kamorrës dhe Cosa Nostra-s në Itali veprojnë dhe disa organizatat të tjera mafioze ku mund të përmendim:

-Ndrangeta – Calabria

-Sakra Korona Unita – Pugliam Mafia e Katërt

-Stidda – Si çilia

Disa nga organizatat mafioze më të njohura në botë janë:

Organizatsya – Ish Bashkimi Sovjetik

Kjo organizatë e cila vepron edhe sot, i ka fillimet që në kohën e ish Bashkimit Sovjetik dhe ndahet në tre nivele:

-Grupe të vogla të përbëra nga 10-15 persona, të pavarur në mënyre direkt nga krerët e mafias.

-Brigadat e mëdha që përbehen 200-300 persona të cilët drejtojnë grupet e vogla.

-Dhe të ashtuquajturit “Vjedhësit e ligjit” që janë rreth 150 veta. Ata kanë pushtet ekonomik dhe politik. Duke qenë së shumica janë avokate, mjeke, inxhiniere dhe politikane ata janë të afte të realizojnë projekte dhe operacione financiare me shifra stratosferike.

-Mafia Ruse merret më shumë me trafik droge dhe armesh dhe është e shtrirë në të gjithë Evropën Lindore pa harruar dhe shtete si Franca, Zvicra dhe Italia.

Yakutsa – Japoni

Çdo bandë mafioze në Japoni quhet yakuza por drejtohet nga krerë të ndryshëm. Në traditën e saj spikasin rituale shumë të vjetra si:

-Sakazukishiki, ceremonia e pranimit të çdo anëtari të ri i cili betohet për besnikëri dhe devotshmëri duke pire sakë nga gota e kryetarit.

-Irezumi – tatuazhi i cili duke qenë së është i ndryshëm për çdo bande dëshmon përkatësinë e anëtareve të bandave.

-Yubitsume – prerja e gjymtyrëve.

-Në të tre ceremonitë e sipërpërmendura protagoniste janë oyabun (kapo), kobun (vartësit).

Në rast se dikush tradhton duhet që ti paraqitet shefit dhe në prani të pjesës tjetër të bandës të presë gishtin e tij, dhe ta ofrojë atë të mbështjelle në një shami të bardhë. Në rast së ky veprim kryhet atëherë fajtori falet por në rast të kundërt atij i prihet koka nga vete kryetari.

Cosa Nostra amerikane

U themelua në fillim të shekullit të kaluar dhe u pasurua në dy dekadat e parë. Ajo lindi për dy arsye:

-Emigrimi ne SHBA i një numri të madh italianësh midis të cilëve kishte dhe nga ata që ishin marrë me krime.

Por edhe për shkak se shumë mafioze nga Si çilia për ti shpëtuar ligjit në Itali u detyruan të shkonin në SHBA. Një rol të madh në largimin e tyre e pati zoti Mori, prefekti i Palermos gjatë periudhës fashiste i cili i persekutoi për një kohë të gjatë.

Zhvillimi i Cosa Nostra-s Amerikane mendohet të ketë ardhur për një sërë arsyesh nder të cilat mund të citojmë.

Trajtimi i keq i shteti amerikan ndaj emigrantëve italianë të cilët duke mos pasur asnjë lloj mbështetje financiare ishin të detyruar të kryenin aktivitete ilegale. Ligjet amerikane të viteve ‘30 që ndalonin alkoolin duke bërë që kontrabanda e tij të kishte një përhapje të madhe në territorin amerikan.

Kjo organizatë varej në mënyre të drejt për drejte nga Cosa Nostra Si çiliane dhe janë pesë familjet në Amerikë që mbanin kontakt të ngushtë me krerët në Itali: familja Bonano, Lukese, Kolombo, Xhenovese dhe Gambino, ku dy të fundit marrin pjesën më të madhe të fitimeve.

Organizata të tjera mafioze që veprojnë nëpër Evropë janë:

1. Mafia shqiptare

2. Mafia turke

3. Mafia nigeriane

4. Mafia bullgare

5. Pa harruar këtu narkotrafikantët kolumbianë dhe Triadën e njohur kineze.

Formula e betimit të mafiozëve dhe struktura e tyre

“U djegsha si kjo figurë e shenjtë e spërkatur me gjakun tim, nëse tradhtoj betimin tim”. Kjo është fraza përmbyllëse e formulës së betimit, e gdhendur në kodin mafioz. Nuk është synim i çdokujt që të bëhet pjesë e mafies, por në “botën e nëndheshme” ka rregulla po aq të forta sa mbi dhe. Mjafton të përmendim se anëtarët e rinj duhet të jenë patjetër deri në 7 breza italianë, nuk duhet të kenë asnjë lloj lidhjeje, as farefisnore dhe as miqësore me policinë apo prokurorinë, nuk duhet të jenë homoseksualë, nuk duhet të shkojnë me gratë e të tjerëve, etj.

Rregullat

Nuk mjafton vetëm “dëshira e mirë” për t’u bërë pjesë e mafies, a më saktë e “Cosa Nostra”-s. Përveç aftësive të caktuara që duhet të ketë një person që të mund të rekrutohet nga familja, ai duhet gjithashtu të kalojë dhe një sërë provash. E fundit e këtyre provave është prova e zjarrit, e cila aplikohet gjatë betimit. Në “Cosa Nostra” aplikohet një kod i tërë nderi, i cili shërben si rregullator i organizatës. Rregullat përbërëse të kodit të nderit janë bërë të njohura ndër vite nga të penduarit e mafies. Në një sentencë të dhënë nga Tommaso Buscetta-s, një prej anëtarëve të parëve që ka thyer Omerta-n (kodi i heshtjes) ndër shumë ligjet e pashkruara që rregullojnë sjelljen mafioze është dhe detyrime për të thënë gjithnjë të vërtetën kur flitet mes “burrave të nderit”. Jeta e “Cosa Nostra”-s (fjala mafie është një term letrat që nuk përdoret nga anëtarët e kësaj organizate) është e disiplinuar nga rregulla të ashpër të pashkruar, por të paraqitura gojarisht, të cilët rregullojnë organizimin dhe funksionimin e tërë organizatash. Ligjet e pashkruara dhe kodet e “Cosa Nostra”-s janë bërë herë pas herë të ditura nga të penduarit që vijnë prej këtyre radhëve.

Riti i anëtarësimit

Një anëtar i mundshëm i “Cosa Nostra”-s, para betimit ndiqet me kujdes dhe testohet për të parë nëse është i përshtatshëm për t’u bërë pjesë e organizatës. Pasi testohet ai çohet në një vend të veçuar në prezencë të tre “burrave të nderit” të familjes, ku më i vjetri prej tyre i thotë se mafia ka për qëllim të mbrojë të dobëtit dhe të eliminojë fëlliqësitë. Shpohet gishti i dorës së kandidatit dhe gjaku hidhet në imazh të shenjtë. Më pas imazhit i vihet flaka dhe anëtari i ardhshëm i mafies duhet ta mbajë në duar flakën deri sa të fiket krejtësisht duke u betuar, ndërkohë që do t’u qëndrojë besnik parimeve të “Cosa Nostra-s” dhe duke pranuar solemnisht: “U djegsha si kjo figurë e shenjtë e spërkatur me gjakun tim, nëse tradhtoj betimin tim”. Pas betimit, dhe vetëm atëherë, “burri i nderit” prezantohet me kreun e familjes, së cilës do t’i përkasë.

Organizimi

Celula e parë është e përbërë nga “familja”, një strukturë me bazë territoriale që kontrollon një zonë të qytetit apo një qendër të tërë të banuar, nga ku merr dhe emrin. Familja është e përbërë nga “burra nderi” ose “ushtarë” të koordinuar dhe udhëhiqet nga një shef i zgjedhur i quajtur edhe “përfaqësuesi”, i cili pasohet nga një “zv/shef” dhe nga një ose më shumë “këshilltarë”. Nëse ngjarje të rastit bëjnë të pamundur zgjedhjen normale të shefit nga anëtaret e familjes, “komisioni” organizon emërimin e “anëtarëve të këshillit” që të administrojnë përkohësisht familjen deri në kohën e zgjedhjeve në normale.  Aktiviteti i familjeve koordinohet nga një organizëm kolegjial i quajtur “komisioni” ose “kupola”, ku bëjnë pjesë përfaqësuesit e tre a më shumë familjeve të afërta. Komisioni drejtohet nga njëri prej përfaqësuesve të familjeve. Komisioni ka një rreze veprimi të gjerë, si dhe ka detyrën për të siguruar respektimin e rregullave të “Cosa Nostra”-s brenda secilës familjeje, e mbi të gjitha, të zgjidhë konfliktet ndërmjet familjeve.

Formula e betimit të “Cosa Nostra”-s

Personi që kërkon të anëtarësohet mban në duar një imazh të shenjtë, e spërkat me gjakun e një prej gishtave të tij, i vendos zjarrin dhe më pas e mban në duar deri sa fiket duke përsëritur formulën e betimin.

“Betohem se do të respektoj “barrën e heshtjes”. Nuk do të zbuloj para të huajve anëtarësimin tim dhe as sekretet e “Cosa Nostra”-s. Nuk do të bëj pyetje të tepruara dhe nuk do të bëhem kurrë kurioz për asgjë. Do të mjaftohem me ato që di vetë dhe ato që më thoni ju. Do të them gjithmonë të vërtetën për të gjitha ato çështje që kanë të bëjnë me “Cosa Nostra”-n. Nuk kam dhe nuk do të kem asnjëherë lidhje me policinë. U djegsha si kjo figurë e shenjtë e spërkatur me gjakun tim, nëse tradhtoj betimin tim”.

Kodi i nderit për anëtarët e “Cosa Nostra”-s

1. Celula e parë është e përbërë nga “familja”, një strukturë me bazë territoriale që kontrollon një zonë të qytetit apo një qendër të tërë të banuar, nga ku merr dhe emrin.

2. Familja është e përbërë nga “burra nderi” ose “ushtarë” të koordinuar dhe udhëhiqet nga një shef i zgjedhur i quajtur edhe “përfaqësuesi”, i cili pasohet nga një “zv/shef” dhe nga një ose më shumë “këshilltarë”.

3. Nëse ngjarje të rastit bëjnë të pamundur zgjedhjen normale të shefit nga anëtaret e familjes, “komisioni” organizon emërimin e “anëtarëve të këshillit” që të administrojnë përkohësisht familjen deri në kohën e zgjedhjeve në normale.

4. Aktiviteti i familjeve koordinohet nga një organizëm kolegjial i quajtur “komisioni” ose “kupola”, ku bëjnë pjesë përfaqësuesit e tre a më shumë familjeve të afërta.

5. Komisioni drejtohet nga njëri prej përfaqësuesve të familjeve. Komisioni ka një rreze veprimi të gjerë, si dhe ka detyrën për të siguruar respektimin e rregullave të Cosa Nostra-s brenda secilës familjeje, e mbi të gjitha, të zgjidhë konfliktet ndërmjet familjeve.

6. Jo më pak të rëndësishme janë rregullat që disiplinojnë “rekrutimin” e “burrave të nderit” dhe çështjeve të sjelljes së tyre.

7. Kërkesat për rekrutim janë: dhuntia e guximit dhe mungesa e mëshirës; një situatë familjare transparente, e mbi të gjitha mungesa e lidhjeve të çdo lloji me policinë.

8. Prova e guximit nuk u kërkohet atyre personazheve që shërbejnë si përfaqësues. Sipas një shprehjeje të Salvatore Contorno-s, anëtar i penduar i Cosa Nostra-s, këtu bëjnë pjesë “fytyra e pastër” e mafies, pra profesionistët, administratorët publikë, sipërmarrësit, të cilët përgjithësisht nuk përfshihen në veprime kriminale.

9. Personi që të dhënat e përdorura më lart afrohet me kujdes për t’i testuar disponueshmërinë për t’u bërë pjesë e shoqërisë. Me të marrë pëlqimin, anëtarësimi i rishtarit kryhet në një vend në natyrë. Në prezencën e të paktën tre burrave të familjes, ku do të bëjë pjesë, zhvillohet ceremonia e betimit për besnikëri ndaj Cosa Nostra-s.

10. Personi në fjalë mban në duar një imazh të shenjtë, e spërkat me gjakun e një prej gishtave të tij, i vendos zjarrin dhe më pas e mban në duar deri sa fiket duke përsëritur formulën e betimin që përmbyllet me frazën: “U djegsha si kjo figurë e shenjtë nëse tradhtoj betimin tim”.

11. Statusi i “burrit të nderit” me t’u përftuar përfundon vetëm në vdekje; mafiozi, cilado qofshin rrethanat e jetës së tij, a kudo të banojë, në Itali a jashtë, mbetet gjithnjë i tillë.

12. “Burri i nderit”, pasi të ketë mbaruar betimin, fillon të njohë sekretet e Cosa Nostra-s dhe të hyjë në kontakt me anëtarët e tjerë. Vetëm familja Korleone e dhe ajo e Resuttana-s nuk ua kanë bërë të ditur asnjëherë zyrtarisht emrat e anëtarëve të tyre, shefave të familjeve të tjera.

13. Në çdo rast, njohja e “burrit të nderit” me faktet e Cosa Nostra-s, varet rrënjësisht nga grada që ai do të ketë në organizatë, në kuptimin që sa më lart të jetë aq më të mëdha janë mundësitë që ai të mësojë fakte dhe të hyjë në konkakt me “burra nderi” të familjeve të tjera.

14. Çdo “burrë nderi” është i detyruar të respektojë “barrën e heshtjes”: nuk mund t’i zbulojë të huajve anëtarësinë e tij në mafia dhe aq më pak sekretet e Cosa Nostra-s; ky është mbase rregulli më i hekurt i Cosa Nostra-s.

15. Brenda organizatës, llafet e tepërta zakonisht nuk çmohen: qarkullimi i lajmeve është i reduktuar në minimumin e domosdoshëm dhe “burri i nderit” duhet të përmbahet për të mos bërë pyetje të tepërta sepse kjo është shenjë e kuriozitetit të pavend dhe çon në lindjen e dyshimeve ndaj personit në fjalë.

16. Kur burrat e nderit flasin mes tyre për çështje që kanë të bëjnë me Cosa Nostra-n kanë detyrim absolut për të thënë të vërtetën dhe kur bëhet fjalë për “burra nderi” të familjeve të ndryshme është mirë që të asistojë në bisedë një i tretë që mund të konfirmojë përmbajtjen e bisedës.

17. Kush nuk thotë të vërtetën pëson sanksione të rënda që variojnë nga përjashtimi e deri në vdekjen e personit në fjalë.

18. Këto koncepte janë të një rëndësie themelore për të vlerësuar deklaratat e kryera nga “burrat e nderit”, pra nga anëtarët e Cosa Nostra-s dhe për të interpretuar sjelljet dhe bisedat.

Faqe 15

Toto Riina, bosi i madh i “Cosa Nostra”-s

Salvatore Riina fillon të bëhet shumë i pushtetshëm pas rënies së bosit të “korleonezëve”, Luciano Lixho, i cili arrestohet në maj të vitit l974. Pushteti i Don Totos, sikundër zbulojnë disa të penduar, arrin deri në SHBA, ku në pak vite bosi korleonez ja arrin të lidhë aleanca me disa nga “familjet” më të pushtetshme të “Cosa Nostra”-s amerikane. Për pushtetin e Riinas fliste në hetimet e tij edhe prokurori Xhovani Falkone. Këtë e bën pas rikthimit nga udhëtimi i shkurtër në SHBA, ku kishte shkuar për të takuar prokurorin e Neë Yorkut, Rudolf Xhuliani dhe prokurorin e Manhattanit, Ricard Martin. “Por shefi i “Cosa Nostra”-s nuk ishte më Luciano Lixho, por Salvatore Riina. Është ai, që nga vendi i arratisjes, drejtonte trafikët më të mëdha të drogës në gjysmën e Botës. Dhe është gjithmonë ai prapa çdo ngjarje të përgjakshme”, kishte thënë Falkone. Hetuesit shpjegojnë shkallën e ngjitjes zyrtare të Toto Riina-s në majat e Cosa Nostras, e cila arrin kulimin në vitin l981. Është viti i fillimit të luftës së familjeve mafioze me njëra-tjetrën për pushtet.

Mënyrat e vrasjeve që kryen mafia, armët që përdorin

Kanë për detyrë të pajisen me të gjitha armët e nevojshme, të realizojnë skemat e përkryera për ekzekutime të përgjakshme, por e rëndësishme është që gjithçka të përfundojë ashtu siç e kanë llogaritur ata. Rëndësi ka që ai person që ka tentuar të shkelë në rrugën e familjeve të mëdha të “Cosa Nostra”-s t’i mbyllë sytë një herë e përgjithmonë. Organizimi është i përkryer, armët gjithashtu dhe janë të rralla rastet kur aksioni i vrasjeve nga mafiozët kanë dështuar. Betimi i tyre duhet të shkojë në vend dhe bosi i bosëve duhet të marrë pa tjetër lajmin që objektivi i vënë në shënjestër është vrarë. E në fakt kështu ndodhi fillimisht me Pio La Torre-n, i cili u ekzekutua nga dy persona me dhjetëra plumba pistolete. Edhe Xhovani Falkone i mbylli sytë përgjithmonë bashkë me gruan e tij, por me një mënyrë tjetër. Toto Riina urdhëroi vrasjen e tij, por në një mënyrë çnjerëzore. Një minë me telekomandë e shndërroi në gërmadhë vendin ku po kalonte makina e tij. E vetëm pak javë më pas u “hoq qafe” edhe kolegu e miku i tij më i ngushtë, Paolo Borselino. Toto Riina dhe Salvatore Biondina urdhëruan vrasjen e Borselinos bashkë me 5 oficerë policie.

Vrasjet brenda mafies

Prishja e aferave, konkurrenca, apo edhe dëshira për të ulur dikë e për të zënë vendin e tij, bënë që shumë bosë të mafies në vitet ’80 të “hiqnin qafe” njëri-tjetrin. Në atë kohë kishte shumë rivalitet mes tyre, kryesisht në familjen Korleone. Padyshim jo vetëm vrasjet e njerëzve të shtetit, kryesisht të drejtësisë, u cilësuan të bujshme në Amerikë. Me një bujë të jashtëzakonshme u shoqëruan edhe ekzekutimet e njerëzve të pushtetshëm, por që nuk ishin pjesë e shtetit. Ishin bosë të mafies. I tillë ishte edhe Mikele Nevarra, bosi i familjes Korleoneze apo edhe Mikele Kavataio e më vonë edhe Stefano Bontada i “Cosa Nostra”-s amerikane, të cilët u ekzekutuan nga rivalë të tyre.

****

Falkone e Borselini, dy miqtë që u ekzekutuan nga mafia

Xhovani Falkone dhe Paolo Borselino ishin lindur në Scicili, aty ku integroheshin kasaphanat e luftës. Të dy jetët e tyre gërshetoheshin shpejt, si të ishin manjetike, që as tritoli i mafies nuk arriti t’i ndante dot. Padurim i tyre për t’u ndeshur me gjithçka që ishte e pa drejtë, çdo ditë sa vinte e rritej. Padurim për t’u ndeshur me gjithçka që cenohet, me këtë përbindësh që quhet “Mafie”. E ndërkohë, Xhovani, më 23 maj 1992, vdes në duart e Paolos. Pranë trupit të mikut, Paolo kishte pasur vetëm një impresion, por tepër të fortë: “Duke e mbajtur me fytyrë të kthyer ndaj meje Xhovani Falkonen, në frymëmarrjen e fundit, mendova se bëhej fjalë për një takim të mëvonshëm me të”. E në fakt kështu ndodhi. 56 ditë pas vrasjes së Falkones, ekzekutohet edhe Borselino.

Kodi

Nuk mjafton vetëm “dëshira e mirë” për t’u bërë pjesë e mafies, a më saktë e “Cosa Nostra”-s. Përveç aftësive të caktuara që duhet të ketë një person që të mund të rekrutohet nga familja, ai duhet gjithashtu të kalojë dhe një sërë provash. E fundit e këtyre provave është prova e zjarrit, e cila aplikohet gjatë betimit. Në “Cosa Nostra” aplikohet një kod i tërë nderi, i cili shërben si rregullator i organizatës. Rregullat përbërëse të kodit të nderit janë bërë të njohura ndër vite nga të penduarit e mafies. Në një sentencë të dhënë nga Tommaso Buscetta-s, një prej anëtarëve të parëve që ka thyer Omerta-n (kodi i heshtjes) ndër shumë ligjet e pashkruara që rregullojnë sjelljen mafioze është dhe detyrimi për të thënë gjithnjë të vërtetën kur flitet mes “burrave të nderit”. Jeta e Cosa Nostra-s (fjala mafie është një term letrash që nuk përdoret nga anëtarët e kësaj organizate) është e disiplinuar nga rregulla të ashpër të pashkruar, por të paraqitura gojarisht, të cilët rregullojnë organizimin dhe funksionimin e tërë organizatave. Ligjet e pashkruara dhe kodet e Cosa Nostra-s janë bërë herë pas herë të ditura nga të penduarit që vijnë prej këtyre radhëve.

****

Mafia italo-amerikane

“Cosa Nostra” amerikane u themelua në fillim të shekullit të kaluar dhe u pasurua në dy dekadat e para. Ajo lindi për dy arsye: Emigrimi në SHBA i një numri të madh italianësh, midis të cilëve kishte dhe nga ata që ishin marrë me krime. Por edhe për shkak se shumë mafiozë nga Sicilia për t’i shpëtuar ligjit në Itali u detyruan të shkonin në SHBA. Një rol të madh në largimin e tyre pati Mori, prefekti i Palermos, gjatë periudhës fashiste, i cili i persekutoi për një kohë të gjatë. Kjo organizatë varej në mënyrë të drejtpërdrejtë nga “Cosa Nostra” siciliane dhe janë 5 familjet në Amerikë që mbanin kontakt të ngushte me krerët në Itali, familja Bonano, Lukese, Kolombo, Xhenovese dhe Gambino.

*****

Lucky Luciano

Salvatore Lucania i njohur më pas si Lucky Luciano, lindi në Siçili, por familja e tij do të vendosej pak kohë më vonë në Nju Jork. Shumë shpejt ai u bë mjaft i njohur në botën e mafies. Në vitin 1935 ai njihej si bosi i bosëve, jo vetëm i Nju Jorkut, por i gjithë vendit. Ai u arrestua dhe u dënua 30-50 vjet në ’36-n, por u lirua me kusht që të internohej në Itali. Ai kishte aq shumë fuqi saqë shërbimet sekrete të marinës së SHBA-së kërkuan ndihmën e tij kur aleatët vendosën të pushtonin Italinë gjatë Luftës së Dytë Botërore.

20 familjet mafioze më të mëdha në botë

Nuk kanë lidhje gjaku me njëri-tjetrën, por mes tyre ekziston një lidhje e fortë besimi, lidhja e mafias. Janë familje të mëdha mafioze që drejtohen nga bosë të pushtetshëm, por që të gjithë kanë mbështetjen e “Cosa Nostra”-s, disa në Itali dhe disa në Amerikë. Gazeta “Tirana Observer” boton sot historitë, emrat dhe fotot e bosëve të familjeve më të mëdha mafioze në të gjithë botën. Nga familja “Mazara Del Vallo”, “Guadagna”, “Altofonte” në Itali e “Gambino” e “Bonano” në Amerikë. Vrasjet që kanë organizuar dhe dënimet që kanë marrë bosët më të mëdhenj të “Cosa Nostra”-s,

1. Familja “MAZARA DEL VALLO”

Familja më e madhe mafioze në Itali, në vitin 1970 ishte “Mazara Del Vallo”. Ajo drejtohej nga bosi Mariano Agata, 65 vjeç, i cili në atë kohë kishte marrë emrin “Zoti i ligësisë”. Ai zëvendësoi bosin e vjetër Mariano Licari, i cili gjithashtu mbahej mend si urdhëruesi më i madh i vrasjeve në atë kohë. Në vitin 1985 Agata u mbështet me shumë forcë nga faktori “Korleone” dhe kthehet në personin më të rëndësishëm për Toto Riina-n.

2. Familja “ÇINISI”

Është cilësuar si familja më e madhe mafioze e “Cosa Nostra”-s amerikane. “Çinisi” drejtohej nga Badalamenti Gaetano ose siç quhej ndryshe “Don Tano”. Ai filloi të drejtojë këtë familje menjëherë pas vrasjes së ish-bosit Cesare Manzella, në vitin 1963. Në vitet ’70 dhe ’80, së bashku me Stefano Bontadën dhe Mikele Grekon kishin krijuar të ashtuquajturën “Triumvirat” të “Cosa Nostra”-s. “Don Tano” u arrestua në nëntor të vitit 1984 dhe vuajti dënimin në SHBA derisa vdiq, në vitin 2002, në moshën 79-vjeçare.

3. Familja “GUADAGNA”

Masakra e “Capacit” ka si autorë anëtarët e familjes mafioze “Guadagna”, me në krye bosin e saj, Pietro Aglieri, i njohur si “Gentleman-i i vogël”. Ai u kthye në drejtues të kësaj familjeje në vitin 1988, menjëherë pas vrasjes së Giovanni Bontade-s, falë edhe një miqësie me Toto Riina-n. Në fillim të vitit 1990 ai komandoi disa vrasje të bujshme. Është arrestuar më 6 qershor të vitit 1997 dhe është dënuar disa herë me burgim të përjetshëm.

4. Familja “MANDAMENTO”

Një ndër bosët më të fuqishëm të “Cosa Nostra”-s italiane në vitin 1999 ishte Agostino Badalamenti. Ai ishte në krye të familjes “Mandamento” në varësi direkte të bosit të bosëve Bernadro Provenzano. Në vitin 1979, kur ishte vetëm 18 vjeç, ai u dënua me 20 vjet burg, pasi u deklarua fajtor për disa vrasje në provincën e Mesinas. Por menjëherë pasi doli nga qelia, ai u kthye në krye të familjes “Mandamento”, duke u bërë një nga mafiozët më të fuqishëm të asaj kohe në Itali.

5. Familja “GAMBINO”

Një prej gangsterëve më të mëdhenj që kanë sunduar në Nju Jork, John Gotti, dëshironte gjithnjë që të bëhej një njeri i mençur. Në moshën 16-vjeçare ai ishte pjesë e një bande rruge të njohur “Fulton-Rockaëay Boys” që vidhte makina. Në vitet ’70 ai u bë kapo i trupës “Bergin”, një pjesë e familjes “Gambino”. Jashtë mase ambicioz, Gotti u përzje me drogë, gjë e ndaluar kjo nga familjet. Pas shumë tentativash, autoritetet arritën ta dënonin atë në vitin 1992 për vrasje.

6. Familja “Bonano”

Joseph Bonano u largua nga Italia për shkak të regjimit të Musolinit në vitin 1920. Fillimisht u ndalua në Kubë për të kaluar më pas në SHBA. Atje iu bashkëngjit mafies në mënyrë që të parandalonte Musolinin që të merrte Sicilinë. Ai u bë i fuqishëm në Nju Jork. Planet e tij për të eliminuar gjithë familjet rivale u kthyen kundër tij, kur Bonano-n e rrëmbyen për 19 ditë deri sa ai pranoi të hiqte dorë. Përpara se ai të vritej nga Luciano, krijoi familjen “Bonano”, organin sundues mbi familjet mafioze në gjithë vendin.

7. Familja “TOMMASO NATALE”

Salvatore lo Pi çolo, i njohur si “Dhelpra e Bardhë” në vitin 1980 u shndërrua në bosin më të fuqishëm të “Cosa Nostra”-s dhe i dytë në Sicili pas Bernardo Provenzano-s. Ai ishte bosi i familjes “Tommaso Natale” pas vitit 1970. Djali i tij, Sandro, 30 vjeç, u kthye në bosin e dytë të kësaj familjeje në vitin 1999. Pas 25 vitesh në kërkim nga drejtësia italiane, ai arrestohet së bashku me të birin, më 5 nëntor 2007.

8. Familja “BAGHERIA”

Bosi i përjetshëm i familjes mafioze “Bagheria” ishte 68-vjeçari Leonardo Greco. Ai zëvendësoi kreun e kësaj familjeje, Antonio Mineo, menjëherë pasi ai u vra në vitin 1989. Në vitin 1970 ai bashkëpunoi me Berdanrdo Provenzanon, këshillat e të cilit e ndihmuan edhe për drejtimin e kësaj familjeje të madhe mafioze. Si bos i kësaj familjeje në Sicili ai drejtoi trafiqet më të mëdha të drogës, duke përfshirë këtu “Pizza Connection dhe “Iron Toëer”.

9. Familja “RESUTTANA”

Gjatë viteve 1981-1983 “Resuttana” u kthye në familjen më të madhe mafioze, duke u mbështetur fort nga “Korleone”-t. Kjo familje u drejtua nga Francesco Madonia ose siç quhej ndryshe “Don Ci çio”, 80 vjeç. Ai u dënua me vdekje për dhjetëra vrajeve të kryera në vitin 1986, por familja “Resuttana” filloi të udhëhiqej nga trashëgimtari i tij, Diego. Në fakt ai ishte vëllai i tij, i cili trashëgoi pushtetin dhe idetë e “Don Ci ço”-s.

10. Familja “CALTANISSETTA”

Familja “Caltanissetta” në vitin 1975 ishte familja më e madhe mafioze në provincën me të njëjtën emër. Ajo drejtohej nga Francesco di Cridtina, i cili vdiq në vitin 1963 dhe trashëgimtari i tij, i biri Giuseppe di Cridtina, u shndërrua në bos të saj duke u shndërruar në njeriun më të fuqishëm. Aq sa mori nofkën “Tigri” dhe u bë bosi i bosëve. Ai u urrye shumë shpejt nga “Korleone”, pasi kishte mbështetur armikun e tyre Bontade, të “Cosa Nostra”-s amerikane.

11. Familja “VALLELUNGA”

Vrasja e bosit të familjes “Vallelunga”, Francesco Madonia, në vitin 1978, vuri në krye të mafies të birin e tij, Giuseppe-n, i njohur me nofkën “Piddu”. Ai pati gjithmonë mbështetjen faktorin “Korleone”, i cili i dha fuqi edhe më të madhe, duke e shndërruar në njeriun më të pushtetshëm në botën e mafies në atë periudhë. “Piddu” u arrestua më 6 shtator të vitit 1992 në Veneto, ku kishte krijuar lidhje mjaft të forta me familjet e tjera mafioze.

12. Familja “Trapani”

Një nga familjet më të mëdha mafioze të vitit 1982 ishte familja “Trapani”, e cila drejtohej nga bosi Salvatore Minore. Menjëherë pas vrasjes së tij, kjo familje u fuqizua akoma më shumë me ardhjen në krye të saj të 67-vjeçarit Vincenzo Virga. Gjithçka i eci më së miri deri në vitin 1990, kur bosi i saj u fut në telashe të mëdha me familje të tjera mafioze. Virga u arrestua më 21 shkurt të vitit 2001, pas shumë vitesh që ishte i shpallur në kërkim. Bosi i familjes u bë djali i tij, Pietro, 39 vjeç.

13. Familja “CORSO CALATAFIMI-ROÇELLA”

Familja mafioze “Corso Calatafimi-Roçella” pati kohën e lulëzimit të saj dhe u fuqizua së tepërmi kur drejtohej nga “Doktori”, siç quhej ndryshe Giuseooe Guttadauro. 56-vjeçari nga provinca e Trapanit, ishte bosi më i fuqishëm i saj. “Corso Calatafimi-Roçella” pati një mbështetje të madhe edhe nga Provenzzano dhe dy familje të tjera mafioze të kësaj province. Guttadauro u arrestua në vitin 2002 dhe vendin e tij tashmë e ka zënë 74-vjeçari Lorenzo di Fede.

14. Familja “MISTRETTA”

Familja më e madhe mafioze e provincës së Messina-s në Itali, ishte familja “Mistretta”. Ajo u fuqizua së tepërmi duke u kthyer në ortaken më të rëndësishme për shumë familje të mëdha mafioze në kohën kur drejtohej nga 58-vjeçari Sebastiano Rampulla, i njohur si “Xhaxha Bastiano”. Gjithashtu kjo familje u kthye ndër më të rëndësishmet e komisionit të “Cosa Nostra”-s. Vëllai i bosit të kësaj familjeje, Pietro, u përfshi në vrasjen e Falcone-s dhe u dënua me burgim të përjetshëm.

15. Familja “SAN MAURO CASTELVERDE”

“Babai i madh” është quajtur ndryshe bosi i familjes së madhe mafioze “San Mauro Castelverde”, 82-vjeçari Giuseppe Farinella. Ai mori drejtimin e kësaj pjesë shumë të rëndësishme të “Cosa Nostra”-s italiane në vitin 1975, menjëherë pas vrasjes së babait të tij, Mario Farinella, “babai i mirë i madh”. Kjo familje nën drejtimin e Farinella-s kryente shërbimet më të rëndësishme të “Cosa Nostra”-s. Toto Riina e kishte renditur këtë familje ndër të parat për të për nga rëndësia.

16. Familja “BARRAFRANCA”

Në provincën e Enna-s në Itali, në vitin 1970 u fuqizua së tepërmi familja mafioze “Barrafranca”. Kjo familje u bë edhe më e rëndësishme për rrjetin e “Cosa Nostra”-s kur bos i saj ishte 55-vjeçari Raffaele Bevilacqua, ose siç quhej ndryshe “Gënjeshtari”. Bosi i kësaj familje u shndërrua në njeriun kyç të mafias, në kohën kur bashkë me Provenzano-n filluan të thurnin plane për të hequr qafe Falkone-n dhe Borsellino-n.

17. Familja “SANTAPAOLA”

Familja më e fuqishme mafioze e Catania-s në Itali u shndërrua familja “Santapaola” në vitin 1994, kur drejtohej nga 45-vjeçari Umberto Di Fazio. Ai u kthye në bos të kësaj familje menjëherë pas arrestimit të Benedetto Santapaola-s, në vitin 1993. Di Fazio krijoi lidhje të forta me politikanë të mëdhenjtë të Italisë, duke e fuqizuar edhe më shumë familjen që ai drejtonte. Madje kjo familje nën drejtimin e tij e shtriu rrjetin e saj edhe jashtë Italisë.

18. Familja “PORTO EMPEDOCLE”

Familja mafioze më e madhe në Sicili, në vitin 1986 ishte familja “Porto Empedocle”, e cila drejtohej nga bosi i saj Luigi Putrone. 44-vjeçari kishte urdhëruar disa vrasje të rëndësishme në atë kohë, si ato të gjyqtarëve Seatta dhe Livatino dhe në këtë mënyrë ishte shpallur në kërkim nga drejtësia italiane. Madje ai u arrestua dhe në vitin 1990 u dënua me burgim të përjetshëm. Ai ishte një nga bosët më të fuqishëm të provincës së Agrigento-s.

19. Familja “Pagliarelli”

Një nga familjet më të vjetra mafioze të Italisë, e cila daton që në vitin 1800, ishte familja “Pagliarelli”. Kjo familje drejtohej nga 46-vjeçari Giovani Motisi në vitin 1993, i cili ishte nipi i Matteo Motisi-t që u vra në vitin 1998. Ky i fundit ishte personi më i rëndësishëm që ka drejtuar këtë familje dhe madje edhe për “Cosa Nostra”-n. Ishte personi më i besuar i Riina-s dhe konsiderohej si bosi i dytë më i fuqishëm i Palermos pas Lo Piçolo-s.

20. Familja “Altofonte”

Domenico Raçuglia, 39-vjeç, është konsideruar bosi më i ri i familjeve mafioze. Ai ka qenë dhe është në krye të familjes “Altofonte” që nga viti 1995. Ndërkohë ai kishte mbështetjen e San Giuseppe Jato-s, i cili ishte njeriu më i pushtetshëm i provincës së Palermos në atë kohë. Në vitin 1990 ai zëvendësoi Brusca-n në krye të “Mandamento”-s. Ai është cilësuar si bosi më i dhunshëm i të gjitha kohërave.

(Suplementi i Tirana Observer/

Adolf Hitler

Fakt: Hitleri kryente evazion fiskal

Studimet e fundit që kanë lidhje me Hitlerin kanë zbuluar se kur ai u bë Kancelar i Gjermanisë, në vitin 1934 kishte shmangur taksat me një vlerë prej rreth 6.3 milionë dollarësh me vlerën e sotme. Fatmirësisht për të, atij iu falën taksat që kishte për të paguar, kur u zgjodh kancelar. Mendohet se ai kishte rreth 1.2 milionë marka vetëm me shitjet e “Mein Kampf” dhe ka shmangur 600 mijë marka nga taksat. Zyrtarët që i falën taksat e papaguara “u shpërblyen” me një çlirim prej dy mijë taksash në muaj.

Winston Churchill

Fakt: Churchill ishte racist

Winston Churchill vlerësohet me nota të lartë për aftësitë e tij si burrë shteti dhe orator. Nuk ka dyshime se aftësitë e tij të shkruajturit të fjalimeve janë një shkallë më lart se ato të gjithë shkruesve modernë të fjalimeve. Por ajo që shumë njerëz nuk dinë është se ai kishte dhe një anë të errët. Mënyra më e mirë për ta ilustruar këtë janë fjalët e tij: “Unë nuk e pranoj se është bërë padrejtësi ndaj indianëve të kuq të Amerikës, apo njerëzve me ngjyrë të Australisë…nga fakti se një racë më e fortë dhe superiore ka marrë vendin e tyre”, – Churchil në Komisionin Mbretëror të Palestinës, 1937.

Gandhi

Fact: Gandhi ishte i fiksuar me seksin

Teksa plakej Gandhi u bë gjithnjë e më i fiksuar me seksin, deri në pikën që pas mungesës së dhunës, ai ishte subjekti i tij i preferuar për të diskutuar. Ai flinte shpesh me gra të reja. Një prej këtyre ishte bashkëshortja 16-vjeçare e stërnipit të tij, Kanu Gandhi. Kur ai donte të ndante shtratin e tij me mbesën e tij 19-vjeçare ai i shkruajti babait të saj dhe i tha se ai donte “të rregullonte qëndrimin e saj gjatë gjumit”.

George Washington

Fakt: Washington ia hodhi me zgjuarsi kongresit

për t’i paguar shuma të mëdha parash

Kur u zgjodh president ai refuzoi rrogën që do të kishte qenë rreth një mijë dollarë në muaj duke u shprehur: “Zotërinj, unë dua të siguroj Kongresin se unë s’e kam parë këtë punë si fitimprurëse, ndaj s’dua të përfitoj prej saj. Unë do të mbaj një llogari të shpenzimeve të mia dhe shpresoj se ato të rimbursohen, kjo është ajo çfarë kërkoj”, u shpreh ai. Më pas shpenzimet filluan dhe për tetë vjet, në vend që të paguhej gjithsej 12 mijë dollarë, ai u pagua 449,261 dollarë.

Martin Luteri

Fakt: Martin Luteri ishte anti-semit

Martin Luteri, i cili nisi reformimin protestant shpeshherë është konsideruar si hero se doli kundër teprimeve të Kishës Katolike të kohës, por ajo çfarë shumë njerëz nuk dinë është se ai ishte anti-hebre dhe nuk e mbante sekret. Në vitin 1543 ai shkruajti “Mbi hebrejtë dhe gënjeshtrat e tyre”, ku thoshte se hebrejtë duheshin privuar nga paratë, të drejtat civile, mësimet fetare dhe arsimimi dhe se duhej të detyroheshin të punonin në terren, ose të largoheshin nga Gjermania.

Thomas Jefferson

Fakt: Jefferson predikonte kundër faktit

që të bardhët të kishin fëmijë me të zinjtë.

Jefferson është shprehur “përzierja e të bardhëve me të zinjtë prodhon një degradim, me të cilin asnjë njeri që do vendin e vet dhe karakterin njerëzor nuk mund të pajtohet”. Ndërkohë që predikonte këto ai kishte disa fëmijë me skllaven e tij Sally Hemings, e cila ishte gjysmë-motra e paligjshme e gruas së tij. Ndërkohë edhe pse Jefferson e mohoi, kohët e fundit është provuar nga testi i ADN-së se ai ishte babai i të paktën një prej fëmijëve të Hemings.

Albert Einstein

Fakt: Einstein flirtonte gjithë kohës

Einstein është mbase mendja më e madhe e shekullit të 20-të. Shumë njerëz e dinë se ai kishte pasion për violinën, por ajo që shumë s’dinë është se ai i ka tradhtuar të dyja bashkëshortet e tyre në mënyrë të vazhdueshme. Pasi u nda me gruan e parë për shkak të tradhtisë, ai u martua me kushërirën e tij Elsa. Shumë shpejt ai filloi të kishte një marrëdhënie me sekretaren e tij Betty Neumann. Dhe Betty s’ishte as e para e as e fundit gjatë martesës së tij.

Elvis Presley

Fakt: Elvis ishte i fiksuar me James Dean

Elvis Presley ka pasur disa cilësi maniako-obsesive përgjatë gjithë jetës së tij, të cilat e kanë ndihmuar dhe vështirësuar jetën e tij personale dhe publike. Një nga fushat në të cilat Elvis donte të shkëlqente ishte aktrimi. Ai donte të ishte James Dean-i i ardhshëm dhe si rezultat ishte fiksuar me aktorin. Elvis i dinte të gjitha fjalët e skenarit të filmit “Rebel without a cause”, ku kishte interpretuar Dean dhe Natalie Wood.

Andrew Johnson

Fakt: Zëvendëspresidenti Andrew Johnson

e bëri betimin presidencial krejtësisht i dehur

Andrew Johnson ishte zëvendëspresident, kur Lincoln ishte në detyrë. Atij si pëlqente aristokracia, për të cilën ai mendonte se ishte atje në kurriz të punës së të varfërve. Si pasojë ai shkoi për të bërë betimin krejtësisht i dehur dhe të gjithë mund të ndjenin aromën e alkoolit që kundërmonte. Ai u kujtoi të gjithëve në Kongres se ato ishin aty në sajë të “plebenjve”.

Papa Pius IX

Fakt: Papa Pius IX rrëmbeu një fëmijë hebre dhe e rriti si katolik

Më 23 qershor 1858 në Bolonja, policia shkoi në shtëpinë e një çifti hebre, Salomone dhe Marianna Padovani Mortara për të marrë një prej tetë fëmijëve të tyre. Policia mori gjashtë vjeçarin Edgardo pasi kishte urdhër nga Selia e Shenjtë, të autorizuar nga Papa Pius IX. Zyrtarët e kishës kishin dëgjuar se shërbëtorja 14-vjeçare e familjes e kishte pagëzuar Edgardo-n kur ai kishte qenë sëmurë sepse kishte frike se ai do vdiste dhe shkonte në ferr. Ai u rrit nga Papa Pius IX dhe u bë prift. /Tirana Observer/

SILENCIATORI
Pothuajse në të gjitha rastet kur kryhen vrasje me pagesë, përdoret pistoleta me silenciator, për të fshehur të paktën zhurmën.

SNAJPERI
Një armë që ka një shënjestër mjaft të saktë dhe distanca e largët nga e cila mund të qëllohet me të, humb çdo gjurmë të autorëve.

EKSPLOZIV
Është përdorur për vrasjen e biznesmenit Vajdin Lame dhe mikut të tij, Artan Arsi. Po ashtu është përdorur dhe për vrasjen e gjykatësit vlonjate Skerdilaid Konomi.

PARATE
Paguhen shuma të mëdha parash të cilat i jepen autorit që ka kryere vrasjen. Kjo bëhet pasi ai të ketë kryer “punën” e tij dhe të ketë përfunduar ashtu siç e kanë porositur.

Shuma më e madhe e paguar për vrasje
Deri më sot policia ka arritur të vërtetojë se shuma më e madhe që paguhet një killer është 150 mijë euro, ndërsa më e vogla 5 mijë euro. Ndërkohë, nuk përjashtohet edhe shuma të tjera. Madje sipas burimeve disa persona në nevojë për para arrijnë të kryejnë vrasje edhe për shuma qesharake parash.

Killerat
Vrasja me pagesë ndodh kur një kontraktor privat apo qeveritar punëson dikë për të vrarë një person të caktuar apo persona për një shumë të caktuar parash. Vrasësit janë të punësuar për punë të ndryshme. Zakonisht një kontratë e tillë përfshin një sindikatë krimi që i duhet të punësojë një vrasës profesionist dhe që ka termin a hit man (goditësi). Nga ana tjetër, edhe qeveritë dhe individët po ashtu kontraktojnë për të vrarë, megjithëse kjo është pjesë e disa organizatave kryesore që mbahen si të heshtura. Një ekzekutues nuk ka të bëjë fare me konceptin e vrasjes me kontratë, megjithëse një ekzekutues në të vërtetë është thjesht për të vrarë njerëz. Diferenca është që një vrasës me pagesë zakonisht punësohet për të vrarë një person të veçantë, ndërsa ekzekutuesi vret për të ndëshkuar një krim.
Në shumë vende me sisteme gjyqësore, kontrata për të vrarë një person është e padetyrueshme nga ligji (në sensin që klienti nuk mund të padisë për një performancë specifike dhe vrasësi me pagesë nuk mund të padisë për pagesën e tij). Të dy, dhe vrasësi aktual dhe klienti i tij, nuk mund të gjenden fajtorë për vrasje. Kontratat e vrasjes janë shpesh, megjithëse jo gjithmonë, të shoqëruara me krimin e organizuar, kryesisht sepse kriminelët me karrierë ka shumë të ngjarë që t’i njohin vrasësit me pagesë dhe që të besosh se do të punësosh një vrasës të mirë, kjo do të thotë që të pakësosh mundësinë për t’u kapur. Në varësi nga rajonet dhe koha, killers-at zakonisht janë përdorur për t’i bërë të heshtin dëshmitarët kundër kriminelëve apo të eliminojnë kriminelët rivalë apo politikanët që kanë refuzuar të marrin ryshfet (plata o plomo – një frazë spanjolle fjalë për fjalë për monedhë ose plumb). Përdorimi i vrasësve me pagesë anonimë lehtësohet kundër formacioneve dhe vazhdimin e vendetës nga njerëzit e viktimës, që kanë lidhje zakonisht me organizatat kriminale. Vrasësit me pagesë e bëjnë krimin e tyre që të ngjajë si një krim i dukshëm. Ata gjithashtu e bëjnë që vdekja të duket si një vetëvrasje apo edhe një aksident, apo mund të fshehin dhe shkatërrojnë trupin, kështu që nuk është e qartë për autoritetet që viktima është e vdekur, sepse zakonisht ata e kanë zhdukur. Në disa vende, ligji i detyron agjentët që ndonjëherë të pozohen si vrasës me pagesë për të arrestuar njerëz, që pretendojnë t’i punësojnë ata./T.O/